Online first
Bieżący numer
O czasopiśmie
Archiwum
Polityka etyki publikacyjnej
System antyplagiatowy
Instrukcje dla Autorów
Instrukcje dla Recenzentów
Rada Redakcyjna
Bazy indeksacyjne
Komitet Redakcyjny
Recenzenci
2024
2023
2022
2021
2020
2019
2018
Kontakt
Klauzula przetwarzania danych osobowych (RODO)
PRACA ORYGINALNA
Rola edukacji prozdrowotnej w okresie adolescencji. Cz. I: Ocena wpływu systematycznej edukacji żywieniowej lub jej braku na zachowania żywieniowe i stan odżywienia
1
Katedra Mikrobiologii Stosowanej i Fizjologii Żywienia Człowieka, Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Polska
Zaznaczeni autorzy mieli równy wkład w przygotowanie tego artykułu
Autor do korespondencji
Izabela Dziaduch
Katedra Mikrobiologii Stosowanej i Fizjologii Żywienia Człowieka, Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Polska
Katedra Mikrobiologii Stosowanej i Fizjologii Żywienia Człowieka, Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Polska
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wprowadzenie i cel:
Celem edukacji jest przekazywanie wiedzy z określonego zakresu tematycznego. W przypadku edukacji prozdrowotnej ważna jest też możliwość praktycznego wykorzystania nabytej wiedzy. Celem pracy jest porównanie zachowań żywieniowych i sposobu żywienia oraz stanu odżywienia młodzieży uczestniczącej systematycznie w zajęciach z edukacji prozdrowotnej z młodzieżą niepoddaną takiej edukacji.
Materiał i metody:
Zgodę na przeprowadzenie badań uzyskano od Komisji Bioetycznej (05/KB/VI/2017), dyrektora szkoły, rodziców oraz uczniów. Badania prowadzono przez trzy kolejne lata, z udziałem 63 uczniów. Badania obejmujące ocenę sposobu żywienia (na podstawie jadłospisów i kwestionariusza dotyczącego stylu życia) oraz pomiary antropometryczne przeprowadzano według obowiązujących metodyk.
Wyniki:
W grupie edukowanej poprawa zachowań żywieniowych przełożyła się na poprawę sposobu żywienia, w tym na wzrost wartości energetycznej diety i zaprzestanie stosowania diet redukcyjnych, w grupie niepoddanej edukacji kryterium zachowań żywieniowych było ograniczanie wartości energetycznej diety oraz stosowanie sposobu żywienia z eliminacją tłuszczu i węglowodanów ogółem. W grupie edukowanej. efektem zachowań żywieniowych były adekwatne do wzrostu przyrosty masy ciała, natomiast w grupie nieedukowanej obserwowano spadek odsetka młodzieży z należną masą ciała na rzecz wzrostu odsetka młodzieży z nadwagą i otyłością.
Wnioski:
Analiza uzyskanych wyników pozwoliła na stwierdzenie, że nie tylko systematyczna prozdrowotna edukacja młodzieży w okresie adolescencji wpływa na wzrost ich wiedzy w zakresie racjonalnego żywienia, jednak już źródła tej wiedzy w odmienny sposób modyfikują zachowania żywieniowe. Pomimo utrzymania należnej masy ciała w okresie adolescencji nawet u osób z grupy edukowanej istnieje duże ryzyko gromadzenia wisceralnej tkanki tłuszczowej, zwłaszcza przy niewielkiej aktywności fizycznej.
Celem edukacji jest przekazywanie wiedzy z określonego zakresu tematycznego. W przypadku edukacji prozdrowotnej ważna jest też możliwość praktycznego wykorzystania nabytej wiedzy. Celem pracy jest porównanie zachowań żywieniowych i sposobu żywienia oraz stanu odżywienia młodzieży uczestniczącej systematycznie w zajęciach z edukacji prozdrowotnej z młodzieżą niepoddaną takiej edukacji.
Materiał i metody:
Zgodę na przeprowadzenie badań uzyskano od Komisji Bioetycznej (05/KB/VI/2017), dyrektora szkoły, rodziców oraz uczniów. Badania prowadzono przez trzy kolejne lata, z udziałem 63 uczniów. Badania obejmujące ocenę sposobu żywienia (na podstawie jadłospisów i kwestionariusza dotyczącego stylu życia) oraz pomiary antropometryczne przeprowadzano według obowiązujących metodyk.
Wyniki:
W grupie edukowanej poprawa zachowań żywieniowych przełożyła się na poprawę sposobu żywienia, w tym na wzrost wartości energetycznej diety i zaprzestanie stosowania diet redukcyjnych, w grupie niepoddanej edukacji kryterium zachowań żywieniowych było ograniczanie wartości energetycznej diety oraz stosowanie sposobu żywienia z eliminacją tłuszczu i węglowodanów ogółem. W grupie edukowanej. efektem zachowań żywieniowych były adekwatne do wzrostu przyrosty masy ciała, natomiast w grupie nieedukowanej obserwowano spadek odsetka młodzieży z należną masą ciała na rzecz wzrostu odsetka młodzieży z nadwagą i otyłością.
Wnioski:
Analiza uzyskanych wyników pozwoliła na stwierdzenie, że nie tylko systematyczna prozdrowotna edukacja młodzieży w okresie adolescencji wpływa na wzrost ich wiedzy w zakresie racjonalnego żywienia, jednak już źródła tej wiedzy w odmienny sposób modyfikują zachowania żywieniowe. Pomimo utrzymania należnej masy ciała w okresie adolescencji nawet u osób z grupy edukowanej istnieje duże ryzyko gromadzenia wisceralnej tkanki tłuszczowej, zwłaszcza przy niewielkiej aktywności fizycznej.
Introduction and objective:
The purpose of education is to impart knowledge on a specific scope of problems. The potential for practical application is also important in pro-health education. The aim of this study is to compare the eating habits, practices, and nutritional status of youth participating in pro-health education with those not receiving such an education.
Material and methods:
Consent to conduct the study was obtained from the Bioethics Committee (05/KB/VI/2017), the school principal, parents, and students. The study was conducted over three consecutive years, involving 63 students. The study, which included dietary assessment (based on menus and a lifestyle questionnaire) and anthropometric measurements, was conducted according to established methodologies.
Results:
In the educated group, improved eating habits translated into improved mode of nutrition, including an increase in the energy value of the diet and the cessation of weight-loss diets. In the uneducated group, the criterion for eating habits was a reduction in the energy value of the diet and application of a diet that eliminated fat and total carbohydrates. In the educated group, the effect of eating habits was weight gain corresponding to height, while in the uneducated group, a decrease in the percentage of adolescents with a healthy body weight was observed, in favour of those who were overweight and obese.
Conclusions:
Analysis of the obtained results revealed that not only does systematic health education for adolescents increase their knowledge of healthy eating, but also the sources of this knowledge influence dietary behaviours in different ways. Despite maintaining a healthy body weight during adolescence, even the educated group remains at high risk of accumulating visceral fat, especially with low levels of physical activity.
The purpose of education is to impart knowledge on a specific scope of problems. The potential for practical application is also important in pro-health education. The aim of this study is to compare the eating habits, practices, and nutritional status of youth participating in pro-health education with those not receiving such an education.
Material and methods:
Consent to conduct the study was obtained from the Bioethics Committee (05/KB/VI/2017), the school principal, parents, and students. The study was conducted over three consecutive years, involving 63 students. The study, which included dietary assessment (based on menus and a lifestyle questionnaire) and anthropometric measurements, was conducted according to established methodologies.
Results:
In the educated group, improved eating habits translated into improved mode of nutrition, including an increase in the energy value of the diet and the cessation of weight-loss diets. In the uneducated group, the criterion for eating habits was a reduction in the energy value of the diet and application of a diet that eliminated fat and total carbohydrates. In the educated group, the effect of eating habits was weight gain corresponding to height, while in the uneducated group, a decrease in the percentage of adolescents with a healthy body weight was observed, in favour of those who were overweight and obese.
Conclusions:
Analysis of the obtained results revealed that not only does systematic health education for adolescents increase their knowledge of healthy eating, but also the sources of this knowledge influence dietary behaviours in different ways. Despite maintaining a healthy body weight during adolescence, even the educated group remains at high risk of accumulating visceral fat, especially with low levels of physical activity.
REFERENCJE (29)
1.
Arafa A, Yasui Y, Kokubo Y, et al. Lifestyle Behaviors of Childhood and Adolescence: Contributing Factors, Health Consequences, and Potential Interventions. Am J Lifestyle Med. 2024; 12: 15598276241245941. http://doi.org/10.1177/1559827....
3.
Baird S, Choonara S, Azzopardi PS, et al. A call to action: the second Lancet Commission on adolescent health and wellbeing. Lancet. 2025; 405(10493): 1945–2022. http://doi.org/10.1016/S0140-6....
4.
Dziaduch I, Sadowska J, Friedrich M. Ocena oraz porównanie zachowań żywieniowych i podstawowych parametrów antropometrycznych młodzieży w wieku 15–16 lat, uczestniczącej i nieuczestniczącej w ogólnych formach edukacji żywieniowej. Med Og Nauk Zdr. 2025; 31(1): 84–90. https://doi.org/10.26444/monz/....
5.
Friedrich M, Fugiel J, Goluch Z, et al. Evaluation of changes in eating habit of chronically mentally Ill patients residing in a 24-h social welfare home, subject to various forms of health-promoting education. Przegl Epidemiol. 2022; 76(3): 336–351. https://doi.org/10.32394/pe.76....
6.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 6 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnegodla szkoły policealnej DzU 2025 r. poz. 378. https://dziennikustaw.gov. pl/DU/2025/378 (access: 2026.02.12).
7.
Kunachowicz H, Przygoda B, Nadolna I, et al, editors. Tabele składu i wartości odżywczej żywności. PZWL Wydawnictwo Lekarskie: Warszawa; 2017.
8.
Chmiel Z, Binkowska-Bury M, Januszewicz P, et al. Występowanie wybranych czynników ryzyka nadciśnienia tętniczego a wartości ciśnienia tętniczego młodzieży ponadgimnazjalnej. Hygeia Public Health. 2018;53(2):171–177.
9.
Jarosz M, editor. Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia: Warszawa; 2017.
10.
Peret-Drążewska P. Specyfika rozwojowa okresu adolescencji. Implikacje dla praktyki wychowawczej. Rocz Ped. 2021;13(49):73–90. http://doi.org/10.18290/rped21....
11.
Doggui R, Ward S, Johnson C, et al. Trajectories of Eating Behaviour Changes during Adolescence. Nutrients. 2021;13(4):1313. https://doi.org/10.3390/nu1304....
12.
Kansra AR, Lakkunarajah S, Jay MS. Childhood and Adolescent Obesity: A Review. Front Pediatr. 2021;8:581461. http://doi.org/10.3389/fped.20....
13.
Funes A, Ramirez AI, Konjuh CN, et al. Effects of Adolescent Social Isolation on PFC’s β-Catenin Levels and Anxiety-Like Behaviors in Male and Female Rats: Study of the Role of Dopaminergic D2 Receptors. J Mol Neurosci. 2025;75:70. https://doi.org/10.1007/s12031....
14.
Sigdel A, Girl M. Assessing the Role of Nutrition Knowledge in Shaping Dietary Practices Among Secondary Level School Students: Implications for Healthcare Management. Int J Atharva. 2024;2(2):85–95. https://doi.org/10.3126/ija.v2....
15.
Friedrich M, Grzesiak A, Dziaduch I. Assessmentof potential influence of various factors on intestinal microbiota in young women. Med Og Nauk Zdr. 2022;28(1):86–91. https://doi.org/10.26444/monz/....
16.
Bator K. Wiedza żywieniowa pracowników ochrony zdrowia. Piel Zdr Publ. 2017;7(3):177–187.
17.
Calcaterra V, Cena H, Rossi V, et al. Ultra-Processed Food, Reward System and Childhood Obesity. Children. 2023;10:804. https://doi.org/10.3390/childr....
18.
Jeżewska-Zychowicz M, Małachowska A, Plichta M. Does Eating Addiction Favor a More Varied Diet or Contribute to Obesity?-The Case of Polish Adults. Nutrients. 2020;12(5):1304. https://doi.org/10.3390/nu1205....
19.
Daniel I, Bruszkowska M, Sadowska J, et al. Syndrom gotowości anorektycznej jako problem nie tylko szczupłych dziewcząt. Kosmos. 2019;68(2):165–176. https://doi.org/10.36921/kos.2....
20.
Kvardova N, Machackova H, Maes C, et al. Navigating Beauty Standards on Social Media: Impact of Appearance Activity on Adolescents’ Body Dissatisfaction. J Youth Adolesc. 2025;54. https://doi.org/10.1007/s10964....
21.
Wpływ korzystania z social mediów na postrzeganie swojego ciała przez nastolatki/ów. Badanie metodą CAWI wśród dzieci i młodzieży w wieku 13–17 lat (N=600), zrealizowane na zlecenie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę; 2021. https://media.fdds.pl/166503-n... (access: 2026.02.04).
22.
Rakić JG, Hamrik Z, Dzielska A, et al. A focus on adolescent physical activity, eating behaviours, weight status and body image in Europe, central Asia and Canada. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2024. https://iris.who.int/handle/10... (access: 2026.02.08).
23.
Mazur J, Małkowska-Szkutnik A, editor. Zdrowie uczniów w 2018 roku na tle nowego modelu badań HBSC. Instytut Matki i Dziecka: Warszawa; 2018.
24.
Nagata JM, Thompson A, Helmer CK, et al. Weight discrimination and eating disorder symptoms in early adolescence: a prospective cohort study. J Eat Disord. 2025;13:216. http://doi.org/10.1186/s40337-....
25.
Dobrowolski P, Prejbisz A, Kuryłowicz A, et al. Metabolic syndrome – a new definition and management guidelines. Arterial Hypertens. 2022;26(3):99–121. http://doi.org/10.5603/AH.a202....
26.
Żyłka GA, Sochacka-Tatara E, Pac A. Low-grade inflammation and body composition indicators in adolescents aged 15–18 years. Prz Lek. 2025;77:20005. https://doi.org/10.20452/jmr.2....
27.
Palomar-Cros A, Andreeva VA, Fezeu LK, et al. Dietary circadian rhythms and cardiovascular disease risk in the prospective NutriNet-Santé cohort. Nat Commun. 2023;14(1):7899. https://doi.org/10.1038/s41467....
28.
Fazeli PK, Klibanski A. Determinants of GH resistance in malnutrition. J Endocrinol. 2014;220(3):R57–65. https://doi.org/10.1530/JOE-13....
29.
Lewandowska D, Rosińska-Lewandowska D, Podraza Z, et al. The Relationship Between Screen Time, Sleep and Obesity. J Educ Health Sport [Internet]. 2025; 78: 57695. https://doi.org/10.12775/JEHS.....
| eISSN: | 2084-6312 |
| ISSN: | 1505-7054 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
